Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt (Dz.U. 2025 poz. 1795)

Jest to całkowicie nowy akt prawny (podpisany przez Prezydenta 12 grudnia 2025 r.), który zastąpił dotychczasową ustawę o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych. Nowa ustawa została ogłoszona 17 grudnia 2025 r. (Dz.U. poz. 1795).

Wchodzi w życie 18 marca 2026 r. Kluczowe zmiany dla hodowców drobiu.

Ustawa ta wdraża unijne rozporządzenie 2016/429 (Animal Health Law) i wprowadza obowiązek prowadzenia aktywnego nadzoru przez posiadacza zwierząt (tzw. system wczesnego ostrzegania). Polskie przepisy są teraz „szkieletem”. Konkretnych wymogów (np. co do kwarantanny, transportu) trzeba szukać bezpośrednio w prawie unijnym.

Odszkodowania za stada. Zaostrzenie przepisów

Dla hodowców kluczowa jest kwestia odszkodowań za wybicie stada (np. przy Grypie Ptaków czy ND). Nowa ustawa wprowadza rygorystyczne wyłączenia, które mogą zablokować wypłatę odszkodowania za stado wybite z urzędu.

Odszkodowanie nie przysługuje, jeżeli:

1. Nawrót choroby. Zasada „6 miesięcy”

Kluczowa zmiana. Nowy przepis (art. 47 ust. 5 pkt 5 nowej ustawy): odszkodowanie NIE PRZYSŁUGUJE, jeżeli w zakładzie przed upływem 6 miesięcy od dnia zakończenia ostatecznego oczyszczania i odkażania po poprzednim ognisku zostanie ponownie potwierdzone ognisko tej samej choroby. Jest to potężne ryzyko dla ferm położonych na terenach o dużym zagęszczeniu drobiu, gdzie wirus może przetrwać w środowisku.

2. Niedopełnienie obowiązków

Nowy przepis (art. 47 ust. 5 pkt 1 nowej ustawy): brak odszkodowania, jeśli hodowca wprowadził zwierzę do zakładu, wiedząc, że jest chore/zakażone lub podejrzewając to. Jeśli hodowca wprowadził zwierzęta do stada, wiedząc o ryzyku lub nie zgłosił faktu nabycia zwierząt (IRZ).

3. Wprowadzenie produktów

Brak odszkodowania (art. 47 ust. 5 pkt 4), jeśli w ciągu 30 dni przed wystąpieniem choroby wprowadzono do zakładu produkty (np. paszę, ściółkę), o których hodowca wiedział, że mogły być skażone.

4. Zmniejszenie odszkodowania. System „malus”

Ustawa wprowadza widełki procentowe obniżenia odszkodowania:

• Od 15% do 30% mniej: za błędy w identyfikacji i rejestracji zwierząt (IRZ) w okresie 6 miesięcy przed ogniskiem.
• Od 15% do 60% mniej: za brak zgłoszenia podejrzenia choroby lub niestosowanie się do nakazów/zakazów w strefach (w okresie 30 dni przed ogniskiem).

Sytuacje i sankcje finansowe

• Błąd w papierach IRZ (np. opóźnienie w zgłoszeniu): obniżenie od 15% do 30%. Podstawa prawna: art. 47 ust. 6 pkt 1.
• Zwłoka w zgłoszeniu choroby (telefon po 2 dniach): obniżenie od 15% do 60%. Podstawa prawna: art. 47 ust. 6 pkt 2 lit. a.
• Brak maty/dezynfekcji (w strefie zagrożonej): obniżenie od 15% do 60%. Podstawa prawna: art. 47 ust. 6 pkt 2 lit. b.
• Nawrót choroby (przed upływem 6 miesięcy od dezynfekcji): strata 100% (0 zł). Podstawa prawna: art. 47 ust. 5 pkt 5.
• Zakup „lewych” zwierząt (bez zgłoszenia): strata 100% (0 zł). Podstawa prawna: art. 47 ust. 5 pkt 2.

Nowy system wymusza na hodowcach perfekcjonizm biurokratyczny. Błąd w dacie zgłoszenia w systemie komputerowym ARiMR może kosztować 30% wartości stada.

5. Wyłączenia podmiotowe

Odszkodowanie z ustawy nie przysługuje z definicji podmiotom prowadzącym:

• Zarobkowy transport zwierząt.
• Rzeźnie (ubój zwierząt).
• Pośrednictwo w obrocie zwierzętami.

Bioasekuracja i kary pieniężne

Bioasekuracja jako bezwzględny obowiązek

W starej ustawie bioasekuracja była wymogiem, ale nowa ustawa podnosi jej rangę do poziomu krytycznego.

• Nowość: wprowadzono surowe kary pieniężne (administracyjne, nakładane decyzją, a nie przez sąd) za brak wdrożenia środków bioasekuracji wymaganych przez art. 10 rozporządzenia 2016/429.
• Wysokość kary: od 0,1 do 5-krotności przeciętnego wynagrodzenia (czyli potencjalnie kilkadziesiąt tysięcy złotych) za same braki w bioasekuracji, nawet jeśli nie wystąpiła choroba. To drastyczna zmiana w egzekwowaniu prawa.

Koniec z mandatami i sprawami w sądzie o wykroczenia. Nowa ustawa wprowadza administracyjne kary pieniężne nakładane bezpośrednio decyzją Powiatowego Lekarza Weterynarii (PLW). Decyzja ta posiada rygor natychmiastowej wykonalności. Oznacza to obowiązek zapłaty. W nowej ustawie (art. 98) wysokość kar nie jest podana kwotowo (np. „500 zł”), lecz jako krotność przeciętnego wynagrodzenia.

Podstawa wyliczeń

Przyjmijmy do celów symulacji prognozowane przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej za rok 2024 na poziomie ok. 8 000 zł brutto (dane szacunkowe GUS).

Szczegółowe sankcje (art. 98)

Brak wdrożenia zasad bioasekuracji

Naruszenie art. 10 rozporządzenia UE 2016/429.

• Mnożnik ustawowy: od 0,1 do 5.
• Szacunkowa kwota kary: od 800 do 40 000 zł.
• Dawniej: mandat (zazwyczaj do 500 zł) lub wniosek do sądu.
• Teraz: kara administracyjna zależna od skali zaniedbań.

Niezgłoszenie podejrzenia choroby

Przykładowo: ukrywanie padnięć, zwłoka w telefonie do PLW.

• Mnożnik ustawowy: od 0,3 do 6.
• Szacunkowa kwota kary: od 2 400 do 48 000 zł.
• Dawniej: grzywna sądowa (proces trwał miesiącami).
• Teraz: decyzja „od ręki”, płatna w 14 dni.

Brak rejestracji zakładu u PLW

• Mnożnik ustawowy: od 1 do 8.
• Szacunkowa kwota kary: od 8 000 do 64 000 zł.
• Dawniej: wykroczenie.
• Teraz: bardzo dotkliwa kara finansowa.

Utrudnianie zwalczania choroby

Przykładowo: niewpuszczenie lekarza, brak dokumentacji.

• Mnożnik ustawowy: od 0,1 do 5.
• Szacunkowa kwota kary: od 800 do 40 000 zł.
• Sankcja za „grę na czas” wzrosła kilkudziesięciokrotnie.

Brak przekazania informacji (art. 11)

Przykładowo: brak aktualizacji stanu stada, brak wyników badań.

• Mnożnik ustawowy: od 0,3 do 8.
• Szacunkowa kwota kary: od 2 400 do 64 000 zł.
• Nowa kategoria kary za braki w przepływie informacji.

Ważne: w przypadku recydywy (ponowne naruszenie tego samego przepisu w ciągu 2 lat), kara ulega automatycznemu podwyższeniu o 25% od wymierzonej poprzednio (art. 100 ust. 2).

Co to oznacza w praktyce?

Sytuacja: w gospodarstwie wybucha Grypa Ptaków. PLW przyjeżdża na szacowanie. Zauważa, że:

1. Księga Rejestracji Stada nie była uzupełniana od 2 tygodni.
2. Brama wjazdowa jest otwarta, a mata dezynfekcyjna sucha.

Stara ustawa (2004)

Kara: mandat 500 zł (często nieprzyjmowany, sprawa w sądzie).

Odszkodowanie: PLW musiał udowodnić w sądzie, że sucha mata bezpośrednio spowodowała chorobę, aby odmówić wypłaty. Hodowcy często wygrywali pełne odszkodowanie.

Nowa ustawa (2025)

Kara: decyzja administracyjna: np. 5 000 zł za matę + 3 000 zł za braki w dokumentacji. Płatne w 14 dni.

Odszkodowanie: PLW ma prawo z urzędu obniżyć odszkodowanie o min. 15% za błędy w dokumentacji (automat prawny). Jeśli uzna brak maty za rażące naruszenie bioasekuracji, może odmówić wypłaty w całości.

Rejestracja i zatwierdzanie zakładów

Zmienia się nomenklatura i procedura. Powiatowy Lekarz Weterynarii (PLW) dokonuje rejestracji zakładów zgodnie z wymogami unijnymi. Wszystko opiera się na weterynaryjnym numerze identyfikacyjnym (WNI).

Rejestracja (art. 61 nowej ustawy): dotyczy większości komercyjnych ferm drobiu rzeźnego. Wymaga wpisu do rejestru PLW.

Zatwierdzenie (art. 64 nowej ustawy): procedura bardziej rygorystyczna, wymagająca kontroli przed rozpoczęciem działalności. Dotyczy m.in.:

• Zakładów wylęgu drobiu (inkubatornie).
• Zakładów utrzymujących drób do celów hodowlanych (reprodukcja).

Uwaga: prowadzenie zakładu bez zatwierdzenia grozi karą do 8-krotności pensji.

Obowiązki informacyjne (art. 68)

• Każda zmiana w działalności (np. zmiana gatunku drobiu, rozbudowa kurnika) musi być zgłoszona w terminie 7 dni.
• Stara ustawa (art. 7) również wymagała informowania, ale nowa wiąże to ściśle z wymogami rozporządzenia 2016/429.

Monitoring Salmonelli

Nowa ustawa utrzymuje ciągłość programów zwalczania Salmonelli (zgodnie z rozporządzeniem 2160/2003), ale zaostrza rygor odpowiedzialności.

• Badania właścicielskie: hodowca ma obowiązek pobierania próbek i przekazywania ich do laboratoriów.
• Kara za brak próbek (art. 98 ust. 1 pkt 17): jeśli hodowca nie przekaże próbek do badań w kierunku chorób odzwierzęcych (Salmonella), podlega karze od 0,3 do 8 krotności wynagrodzenia. To znacznie surowsze niż dotychczasowe mandaty.

Zestaw wdrożeniowy

Do 18.03.2026 (przed wejściem ustawy)

1. Audyt rejestracyjno-weterynaryjny. Sprawdź, czy ferma/wylęgarnia/inne „zakłady” mają aktualny status (zarejestrowany vs zatwierdzony) i czy dane są kompletne.
2. Gotowość „strefowa” (HPAI/ND). Z góry przygotuj procedury na wypadek rozporządzenia PLW/wojewody o środkach z art. 42 rozporządzenia 2016/429. W nowej ustawie to podstawowy mechanizm nakładania zakazów i nakazów.
3. Szkolenie ludzi + „dowody”. W nowej ustawie ryzyko „odszkodowawcze” jest bardzo mocno zależne od udokumentowania spełnienia nakazów/zakazów (patrz pkt 4).

Od 18.03.2026 do 18.06.2026 (pierwsze 3 miesiące po wejściu)

Dla wielu podmiotów jest obowiązek dosłania brakujących informacji do rejestru/zatwierdzeń. W przeciwnym razie grozi wykreślenie.

• Podmioty/zakłady „starego rejestru”: stają się „zarejestrowane” w nowym reżimie, jeśli w 3 miesiące przekażą brakujące informacje; potem PLW może nadawać/zmieniać weterynaryjny numer identyfikacyjny.
• Zakłady zatwierdzone: analogicznie, brakujące informacje w 3 miesiące, inaczej wezwanie i finalnie wykreślenie z rejestru.

Mapa wdrożeniowa: co wdrożyć, jaki dowód i po co pod odszkodowania

Rejestry/status zakładu

• Co wdrożyć na fermie: przegląd rejestracji/zatwierdzeń i kompletności danych; procedura aktualizacji.
• Dowód/rekord: potwierdzenia z PIW + kopia zgłoszeń/uzupełnień.
• Po co/ryzyko: braki mogą skończyć się wykreśleniem; ryzyko blokady legalnego ruchu/stada.

Wylęgarnie/jaja

• Co wdrożyć na fermie: procedura przemieszczania „jaj wylęgowych” i zgód/warunków (jeśli dotyczy).
• Dowód/rekord: rejestr partii jaj, dokumenty wysyłki, zgody/komunikaty GIW (jeśli wymagane).
• Po co/ryzyko: ustawa wprost opiera to o reżim rozporządzenia 2020/688 dotyczącego przemieszczania zwierząt i jaj wylęgowych.

Strefy i ograniczenia

• Co wdrożyć na fermie: „tryb strefowy”: kto monitoruje rozporządzenia PLW/wojewody, kto wstrzymuje ruch, jak informujesz integratora/odbiorców.
• Dowód/rekord: dziennik decyzji/rozporządzeń + checklista wdrożenia zakazów/nakazów.
• Po co/ryzyko: środki wprowadza się lokalnym rozporządzeniem (akt prawa miejscowego); trzeba umieć wykazać, że wprowadziłeś je realnie.

Podejrzenie choroby (HPAI/itp.)

• Co wdrożyć na fermie: SOP „podejrzenie”: natychmiastowe powiadomienie + blokada ruchu + środki bioasekuracyjne.
• Dowód/rekord: notatka służbowa z godzinami, potwierdzenia zgłoszeń, log ruchu „STOP”.
• Po co/ryzyko: odszkodowanie obejmuje m.in. zwierzęta padłe po powiadomieniu (jeśli organ stwierdzi związek z chorobą).

Zakres odszkodowania

• Co wdrożyć na fermie: procedura „co podlega szacowaniu” (ptaki + produkty + pasze/sprzęt, jeśli zniszczone z nakazu).
• Dowód/rekord: protokół szacowania, zdjęcia, stany magazynowe, faktury.
• Po co/ryzyko: ustawa przewiduje odszkodowania za ptaki (wprost wymienia gatunki drobiu) oraz za rzeczy niszczone z nakazu (szczegóły w art. 47 i rozporządzeniu z art. 48).

Zwrot nakładów (kosztów działań)

• Co wdrożyć na fermie: procedura zbierania kosztów: ubój/zabicie, transport, utylizacja, czynności czyszcząco-odkażające.
• Dowód/rekord: faktury + protokoły wykonania + wskazanie nakazu.
• Po co/ryzyko: ustawa przewiduje zwrot poniesionych nakładów za określone działania przy zwalczaniu chorób.

Zapomoga

• Co wdrożyć na fermie: procedura dla sytuacji „padło zanim zgłoszenie dotarło”.
• Dowód/rekord: potwierdzenie zgłoszenia + ustalenie organu + dokumentacja padnięć.
• Po co/ryzyko: jest zapomoga 2/3 wartości rynkowej za zwierzę, które padło zanim organ otrzymał powiadomienie.

Redukcje/odmowy

• Co wdrożyć na fermie: „tarcza od 15% do 60%”: checklista spełnienia środków + codzienny log dowodowy.
• Dowód/rekord: checklisty + rejestry + podpisy.
• Po co/ryzyko: brak wykonania określonych wymagań = odmowa albo redukcja 15/30/60% zależnie od liczby niespełnionych wymagań.

Ochrona wypłat przed zajęciem

• Co wdrożyć na fermie: procedura „wydatkowanie na odtworzenie stanu”.
• Dowód/rekord: plan odtworzenia + dowody zakupów/odtworzenia.
• Po co/ryzyko: odszkodowania nie podlegają zajęciu na należności publiczne, jeśli są użyte na odtworzenie stanu.

Podstawa wskazana w mapie wdrożeniowej: ustawa z dnia 21 listopada 2025 r.

Podejrzenie choroby

Przykład: nagłe wzrosty padnięć, gwałtowny spadek pobrania paszy/wody, objawy oddechowe, spadek nieśności itp.

1. Pierwsze 30 minut

• Zatrzymujesz ruch: wyjazdy/wjazdy, odbiór ptaków/jaj, wywóz pomiotu (poza sytuacjami, które nakaże organ).
• Aktywujesz „strefę brudną/czystą”, zmieniasz śluzy, dezynfekcję kół, odzież.

2. Natychmiastowe powiadomienie

• Obowiązek powiadomienia organu jest elementem „rdzenia” nowego systemu.
• Dokumentujesz: godzina, osoba zgłaszająca, numer telefonu, treść.

3. Dowody od razu

• Zdjęcia padnięć, liczenie sztuk, zapis z wag/komputerów, wydruk ostatnich 7 dni padnięć i pobrań.
• Rejestr wejść/wyjść za ostatnie 14 dni (ludzie + pojazdy + dostawy).

4. Przygotowanie na decyzje „natychmiast wykonalne”

• W nowej ustawie część decyzji organów jest z założenia „do wykonania od razu”.

Podsumowanie

Co jest plusem dla drobiu?

1. Jasne ujęcie drobiu w katalogu gatunków odszkodowawczych (kury, kaczki, gęsi, indyki itd.) + zasada wartości rynkowej.
2. Zapomoga 2/3 przy padnięciach „zanim organ dostał zgłoszenie”. Realnie rozwiązuje część sporów z pierwszej doby ogniska.
3. Zwrot nakładów (transport, ubój/zabicie, utylizacja, czynności czyszczenia/odkażania). To praktycznie ważne, bo te koszty w drobiu potrafią być ogromne.
4. Ochrona przed zajęciem (warunkowo: jeśli środki idą na odtworzenie stanu).

Co jest minusem/ryzykiem?

Twardy mechanizm odmów i redukcji.

• Odmowa wprost, jeżeli posiadacz nie spełni określonych obowiązków (katalog w art. 47 ust. 5).
• Redukcja 15% / 30% / 60% zależnie od liczby niespełnionych wymagań (art. 47 ust. 6).

Rejestry są teraz nie dodatkiem, tylko narzędziem obrony pieniędzy.

Minimalny pakiet dowodowy. Co trzymać na fermie?

Zasada: skoro redukcja/odmowa wynika z niespełnienia wymagań, to musisz móc wykazać spełnienie za pomocą dat, podpisów i dokumentów.

Minimum praktyczne:

1. Dzienny rejestr wejść/wyjść (osoby/pojazdy/dostawy).
2. Dzienny rejestr padnięć i brakowania, z rozbiciem na kurniki.
3. Rejestr czyszczenia/odkażania + środki + stężenia + podpis.
4. Rejestr deratyzacji/dezynsekcji (jeśli stosujesz) + protokoły firmy.
5. Rejestr przemieszczania ptaków/jaj (partie, numery, odbiorcy).
6. Dokumenty paszowe: dostawy, numery partii, HACCP/integrator.
7. Plan bioasekuracji + „checklista tygodniowa” spełnienia.
8. Wydruki/raporty produkcyjne (zużycia, masa, nieśność).
9. Segregator „strefa/ognisko”: rozporządzenia + decyzje + potwierdzenia wykonania.
10. Segregator „szacowanie i koszty”: protokoły, zdjęcia, faktury (zwrot nakładów).

Procedura odwoławcza

W starym stanie prawnym przy odszkodowaniach była specyficzna konstrukcja: decyzja „ostateczna” + powództwo do sądu rejonowego.

W nowej ustawie (w bloku art. 45 do 49) nie ma tego samego „bezpośredniego” mechanizmu opisowego. Operacyjnie planuj standard:

1. Wykonanie nakazów (często natychmiast).
2. Równolegle budowa materiału dowodowego.
3. Potem ścieżka odwoławcza „administracyjna” (KPA) i dalej kontrola sądowo-administracyjna (w razie potrzeby).

Opracował: Jan Sanetra